Οι Πύργοι των Γατελούζων (Σαμοθράκη)

Λίγα μέτρα πιο πέρα από το Ιερό των Μεγάλων Θεών (ανατολικά), βρίσκεται η μεσαιωνική οχύρωση που περικλείει έκταση περίπου 1800 τ.μ., η οποία χτίστηκε ανάμεσα στα 1431 και 1433 από τους Γενουάτες Gattilusi. Το φρουριακό συγκρότημα περιλαμβάνει τάφρο, περίβολο και τρείς πύργους, από τους οποίους ο νοτιοανατολικός σώζεται σχεδόν ακέραιος.

Στην κατασκευή του από λαξευτές πέτρες και ασβεστοκονίαμα χρησιμοποιήθηκαν πολλά μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη του αρχαίου ιερού. Αποτελείται από ένα τυφλό ισόγειο, όπου υπάρχει κυκλική δεξαμενή, και τρεις ορόφους που είχαν ξύλινα πατώματα. Ένας κλειστός εξώστης, συμπληρωμένος σήμερα, στο νοτιοανατολικό τοίχο και στο ύψος του δεύτερου ορόφου έχει δυο ορθογώνιες οπές-καταχύστρες στο δάπεδό του, ανάμεσα στα φουρούσια που τον στήριζαν.

Η είσοδος στον πύργο, στην οποία οδηγούσε εξωτερική κινητή σκάλα, βρισκόταν στο βορειοανατολικό τοίχο, στο ύψος του πρώτου ορόφου. Στο νοτιοδυτικό τμήμα της βορειοδυτικής πλευράς του πύργου βρισκόταν η πύλη της οχύρωσης, ενώ κοντά στη βόρεια γωνιά του προστέθηκε μια δεξαμενή.

Τα Μυστήρια της Σαμοθράκης και το Ιερό των Μεγάλων Θεών 2

Αμύητον μη εισιέναι...

Τμήμα θωρακίου

Θεατρικός κυκλικός χώρος (τέλη 5ου αι. - αρχές 4ου αι. π.Χ.)

Θόλος της Αρσινόης Β' (288 - 270 π.Χ.)

Τμήμα της ανάγλυφης μαρμάρινης ζωοφόρου του Κτιρίου με τις Xορεύτριες (340 π.Χ.)

Το ιερό (325 - 150 π.Χ.)

Όπως στα Ελευσίνια, την αρχαιότερη και κατά πάσα πιθανότητα σημαντικότερη Ελληνική μυστηριακή λατρεία, όσοι συμμετείχαν για πρώτη φορά στα Μυστήρια της Σαμοθράκης ονομάζονταν "μύσται" (από το μύω, που σημαίνει κλείνω τα μάτια), ενώ αυτοί που έπαιρναν μέρος για δεύτερη φορά ονομάζονταν "επόπται" (θεατές, παρατηρητές). Στη Σαμοθράκη το διάστημα ανάμεσα στα δυο στάδια μπορούσε να είναι πολύ μικρότερο από το ένα έτος που απαιτούνταν στην Ελευσίνα.

Μια μορφή προκαταρτικής μύησης ίσως γινόταν στον θεατρικό κυκλικό χώρο (εικ. 3), που περιβαλλόταν από βαθμίδες, κτίρια και αγάλματα, στον Ανατολικό Λόφο ή ακόμα και μέσα στη Θόλο της Αρσινόης (εικ. 4). Από τον κυκλικό χώρο ένας λιθόστρωτος ιερός πομπικός δρόμος κατέβαινε προς το κέντρο του ιερού και διακλαδιζόταν για να προσεγγίσει τη Θόλο και το μαρμάρινο κτίριο, το μεγαλύτερο στο ιερό, που ονομάζεται τώρα Κτίριο με τις Χορεύτριες όπου γινόταν η μύηση.

Μετά την προκαταρκτική αυτή ιεροτελεστία, οι μύστες με δεμένα τα μάτια περιπλανιόντουσαν στο σκοτάδι σε αναζήτηση της θεάς Αρμονίας, κόρη του Δία και της Ηλέκτρας. Σύμφωνα με την μυθολογία της Σαμοθράκης, την Αρμονία είχε απαγάγει ο Κάδμος όταν, στη διάρκεια της αναζήτησης της αδερφής του Ευρώπης, πέρασε από τη Σαμοθράκη. Ο γάμος της Αρμονίας με τον Κάδμο αναπαριστανόταν στην ιεροτελεστία της Σαμοθράκης που διαδραματιζόταν μέσα στο Κτίριο με τις Χορεύτριες και απεικονιζόταν στη ζωοφόρο που το περιέβαλλε (εικ. 5).

Το Ιερό των Μεγάλων Θεών (εικ. 6), όπου βρέθηκε το 1863 το περίφημο άγαλμα της Νίκης, απέχει περίπου 400 μ από τη ΒΔ ακτή του νησιού και έχει έκταση 50 περίπου στρεμμάτων. Εκτός από τα κτίρια στα οποία έχει γίνει ήδη αναφορά, περιλαμβάνουν ένα κτίριο για την έκθεση αναθημάτων, ένα πρώιμο κτίριο μύησης, βωμούς, ένα κενοτάφιο και ένα πρόπυλο που διέσχιζε την ανατολική ρεματιά. Η οικοδομική δραστηριότητα στους όψιμους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους περιορίζεται, με λίγες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, μόνο σε επισκευές και μετασκευές.

Τα Μυστήρια της Σαμοθράκης και το Ιερό των Μεγάλων Θεών 1

Τα μυστήρια της Σαμοθράκης ήταν ονομαστά σ' όλη τη διάρκεια της Ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, τουλάχιστο από τον 5 αι. π.Χ., αλλα διατήρησαν διαχρονική γοητεία μέχρι τις μέρες μας. Τα μυστήρια δεν ήταν ανεξάρτητα κινήματα και, πολύ περισσότερο, δεν ήταν θρησκείες, αλλά ένα από τα πολλά τελετουργικά μορφώματα του Ελληνικού πολυθεϊσμού. Αποτελούσαν μια εξειδικευμένη και συχνά με έντονες τοπικές ιδιαιτερότητες λατρεία θεοτήτων, οι οποίες είχαν χαρακτηριστικά που δύσκολα περιγράφονται και αποδεδειγμένα υφίστανται αλλαγές στο πέρασμα του χρόνου.

Η ταυτότητα και η φύση των θεών της Σαμοθράκης, οι οποίοι είτε δεν είχαν ονόματα είτε τα ονόματά τους αποκρύπτονταν εντελώς από το κοινό, παραμένει αινιγματική. Οι αρχαίοι συγγραφείς τους ανέφεραν συχνά με το όνομα Κάβειροι, που δεν υπάρχει στην επιγραφική μαρτυρία από τη Σαμοθράκη, όπου οι θεοί ονομάζονταν απλά Θεοί ή Οι Μεγάλοι Θεοί της Σαμοθράκης.Τα ονόματά τους παραδόθηκαν από έναν συγγραφέα της Ελληνιστικής εποχής (Μνασέας): Αξίερος, Αξιόκερσα, Αξιόκερσος και Κασμίλος, που ταυτίζονται με την Δήμητρα, την Περσεφόνη, τον Άδη και τον Ερμή. Η Αξίερος ήταν η κεντρική μορφή της λατρείας, που είχε χαρακτηριστικά όμοια με αυτά της Κυβέλης.

Από την αρχαία γραμματεία είναι γνωστές τρεις σημαντικές λεπτομέρειες για τη μύηση στη Σαμοθράκη, η οποία ήταν νυκτερινή διεργασία:

1) Ο ιερέας ρωτούσε τον υποψήφιο για μύηση να αποκαλύψει "ποιά ήταν η πιο άνομη πράξη που είχε κάνει στη ζωή του".

2) Οι μύστες έδεναν πορφυρές ταινίες κάτω από την κοιλιά τους.

3) Οι μύστες έπαιρναν σιδερένια δαχτυλίδια από μαγνητίτη ως απόδειξης της μύησης.

Η πρωιμότερες ενδείξεις θρησκευτικής δραστηριότητας στο Ιερό των Μεγάλων Θεών χρονολογούνται στον 7 αι. π.Χ., αλλά η κατασκευή μνημειακών κτιρίων άρχισε μόλις στον 4 αι. π.Χ. και συνδέεται με τη γενναιοδωρία και τα πολιτικά ενδιαφέροντα του Μακεδονικού βασιλικού οίκου, ήδη από τη βασιλεία του Φίλλιπου Β'. Σύμφωνα με την παράδοση ο Φίλιππος είχε γνωρίσει την Ολυμπιάδα, μια πριγκίπισσα από την Ήπειρο, μετέπειτα γυναίκα του και μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατά τη μύησή τους στη Σαμοθράκη. Οι διάδοχοι του Αλεξάνδρου συνέχισαν τη βασιλική υποστήριξη στο ιερό, το οποίο γνώρισε τη μεγαλύτερή του δόξα στους 3 και 2 αι. π.Χ.

Το ιερό και η λατρεία εγκαταλείπονται προς το τέλος του 4ου αι. μ.Χ. Η αρχαιολογική έρευνα που χρονολογείται από το δεύτερο μισό του 19ου αι. έχει δώσει μια εικόνα του ιερού και της ανάπτυξής του, αν και αρκετές λεπτομέρειες παραμένουν συζητήσιμες. Ούτε τα αρχιολογικά δεδομένα ούτε τα κείμενα της αρχαίας γραμματείας στάθηκαν για την ώρα ικανά να διαπεράσουν το πέπλο της μυστικότητας που καλύπτει τα μυστήρια.

Σαμοθράκη (Σεπτέμβριος 2010)

Νεραϊδότοπος...

Ο ποταμός του Φονιά

Ο καταρράκτης του Φονιά

Η Γριά Βάθρα

Το ιερό των Μεγάλων Θεών

Οι ακτές της νοτιοανατολικής Σαμοθράκης...

Η κορυφή του όρους Σάος κρυμμένη πίσω από τα σύννεφα (υψόμετρο 1700 μ)

Τα βουνά...

Pancratium maritimum

Οικογένεια: Amaryllidaceae
Γένος: Pancratium
Είδος: Pancratium maritimum, Παγκράτιο το παράλιο, Κρίνος της θάλασσας.

Το συνάντησα πριν από μερικές μέρες στη Λήμνο.

Είναι πολυετές βολβώδες φυτό και το ύψος του φτάνει τα 40 εκατοστά. Το δε ριζικό του σύστημα φτάνει το 1,5 μέτρο. Το συναντάμε στις αμμουδερές παραλίες της μεσογείου, όπου και έχει απομείνει πλέον και γι' αυτό είναι είδος υπό παρακολούθηση.

Ανθίζει νωρίς το φθινόπωρο, όταν τα μεγάλα ταινιοειδή φύλλα του έχουν ξεραθεί. Τα άνθη του είναι λευκά, αρωματικά και με τεράστιους κίτρινους ανθήρες. Ανοίγουν αργά το απόγευμα προς το βράδυ.

Είναι γνωστό από αρχαίες εικονογραφήσεις της Κρήτης και τις υστεροκυκλαδικές τοιχογραφίες της Σαντορίνης.

Οι Αμμοθίνες της Λήμνου

Οι αμμοθίνες είναι μικροί λόφοι που δημιουργήθηκαν από τις διεργασίες της διάβρωσης και της απόθεσης.

Οι κινούμενες θίνες της ακτογραμμής με Ammophila arenaria που συναντάει κανείς στο Γομάτι της Λήμνου, καθώς και οι σταθερές θίνες με ποώδη βλάστηση που διαδέχονται τις κινούμενες προς την κατεύθυνση της χέρσου, είναι οικότοποι που προστατεύονται με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ "για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας".

Οι αμμοθίνες ανήκουν στους παρακάτω οικότοπους, επιτελούν ευρύ φάσμα σημαντικών λειτουργιών καθώς:

1) Αποτελούν χώρο διαβίωσης σπάνιων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας.

2) Φιλοξενούν ανθεκτικά φυτά και ζώα με υψηλή προσαρμογή στις δυσμενείς συνθήκες του περιβάλλοντος.

3) Αποτελούν φυσικό αντιπλημμυρικό φράγμα και φυσικό φίλτρο για το πόσιμο νερό.

4) Έχουν αξιόλογη αποθηκευτική ικανότητα ως προς τα υπόγεια νερά, τα οποία "φιλοξενούν" μέσα στη μάζα τους.

5) Η βλάστηση που φύεται σε αυτές συγκροτεί την άμμο, σταθεροποιεί την ακτογραμμή και το έδαφος από τη διάβρωση της θάλασσας και λειτουργεί προστατευτικά ως φυσικό φράγμα (θαλασσινό νερό, ένταση ανέμων) για την ενδοχώρα.

6) Προστατεύουν την ακτή από τη διάβρωση.

Η χλωρίδα που κυριαρχεί στην ευρύτερη περιοχή είναι: αμμόφιλη βλάστηση (Ammophila arenaria), λυγαριές (Vitex agnus castus), αγριοαχλαδιές (Pyrus spinosa), αστυφίδες (Sarcopoterium spinosum), θυμάρι (Thymus vulgaris), πικροδάφνες (Nerium oleander), αγριελιές (Olea europea var. Oleaster) και ο κρίνος της θάλασσας (Pancratium maritimum).

Οι Ιαματικές Θερμοπηγές της Λήμνου (Θέρμα)

Εικ. 1

Εικ. 2

Εικ. 3

Τα Θέρμα βρίσκονται κοντά στη Μύρινα, σε υψόμετρο 100 μ. μεταξύ τριών λόφων. Εκτός από μια τοποθεσία όμορφη, καταπράσινη και γοητευτική με αναβλύζοντα θερμά νερά (εικ. 3), είναι ένας τόπος που φέρει μια ολόκληρη ιστορία από τα αρχαία χρόνια. Αρχαιολογικά ευρύματα, όπως είναι οι παλιές δεξαμενές, καθώς και ευρήματα κτηρίων, αποδεικνύουν τη χρήση των ιαματικών πηγών στα Θέρμα από τη Ρωμαϊκή περίοδο.

Κατά την τουρκοκρατία στο κτήριο στεγαζόταν χαμάμ. Το έτος 1770 ο Τζεζαερλής Χασάν Πασάς έχτισε το κεντρικό κτήριο και κατασκεύασε λουτήρες για κοινή χρήση και για την υγεία των κατοίκων.

Η ιστορία των Θέρμων φτάνει μέχρι την ομηρική εποχή, ενώ σύμφωνα με τον μύθο στα Θέρμα οδηγήθηκε ο Ήφαιστος από τους κατοίκους της Λήμνου, τους Σίντες, για να γιατρέψει τα χτυπήματά του μετά την πτώση του από τον Όλυμπο.

Λουτροθεραπεία

Είναι η εμβάπτιση σε λουτήρες με νερό από τις ιαματικές πηγές. Τα λουτρά ασκούν βιολογικές επιδράσεις μέσω των διαφόρων χαρακτηριστικών των ιαματικών νερών. Στα Θέρμα υπάρχουν έξι ατομικοί λουτήρες και μια υπαίθρια καναδέζικη μπανιέρα (εικ. 1). Όλοι οι λουτήρες είναι εξοπλισμένοι με σύγχρονο υδρομασάζ, ενώ στη μεγάλη μπανιέρα πραγματοποιούνται ειδικά προγράμματα με υδροπιέσεις για έξι διαφορετικές θεραπείες αποκατάστασης. Στα ιαματικά λουτρά μπορούν να προστεθούν αιθέρια έλαια και άλατα.

Ποσιθεραπεία

Το νερό που αναβλύζει από τις ιαματικές θερμοπηγές στα Θέρμα είναι πόσιμο. Η συχνή πόση ιαματικού νερού για χρονικά διαστήματα 3-4 εβδομάδων επιδρά ευεργετικά σε νοσήματα χοληφόρων οδών, δυσκινησία χοληδόχου κύστεως, χολολιθίαση, κτλ. (εικ. 2)

Πηλοθεραπεία

Βασίζεται στη χρήση "ώριμου" πηλού. Η εφαρμογή του πηλού μπορεί να γίνει με εμβάπτιση ή επάλειψη. Ο πηλός ασκεί διπλή δράση: τοπική στην επιφάνεια του δέρματος ενώ διοχετεύει στον οργανισμό ουσίες και ιχνοστοιχεία που περιέχονται στο ιαματικό πηλό. Στα Θέρμα γίνεται θεραπεία με τον γνωστό από την αρχαιότητα πηλό "Λημνία Γη" - "Terra Lemnia" (Αγιόχωμα).