Λιομάζωμα στην Ερεσό...

Για όλα υπάρχει η πρώτη φορά...  

Το λιομάζωμα ξεκινάει εδώ μέσα φθινοπώρου... και τελειώνει αρχές Νοεμβρίου.

Παρέα μας ένας μαύρος γάτος... 

Φιδόχορτο

Ανήκει στην οικογένεια των Αρωδών (Araceae). Είναι πολυετής πόα, ύψους 20-40 εκ., χωρίς υπέργειο βλαστό. Φυτρώνει σε μέρη σκιερά και υγρά, που δεν τα βλέπει πολύ ο ήλιος. Τα φύλλα του είναι μεγάλα, ωοειδή, καρδιοειδή, πολύ φαρδύτερα στη βάση με δύο "αυτιά" δεξιά και αριστερά και είναι γυαλιστερά. Ο μίσχος είναι μακρύς και λεπτός με πορφυρά στίγματα.

Τ' άνθη του βγαίνουν πολλά μαζί μέσα σε προστατευτικό μεγάλο φύλλο, που φέρει κάθετες ραβδώσεις, το "βράκτιο" το οποίο μοιάζει με κεφάλι φιδιού ή με χειρολαβή γκλίτσας. Στο κατώτερο μέρος είναι ανοικτοπράσινο με κοκκινωπές ραβδώσεις, ενώ στο ανώτερο σκουροπράσινο ή πορφυροκαφέ. Τα άνθη είναι μονογενή χωρίς περιάνθιο, τα κατώτερα 4-5 είναι θηλυκά και τα υπόλοιπα αρσενικά.

Αγριολούλουδα της Λέσβου...

Παπαρούνες στην Αχλαδερή...

Μωβ λουλουδάκια (δε γνωρίζω την ονομασία τους)...

Είδος ορχιδέας που συναντήσαμε στον καστανιώνα της Αγιάσου...

Το ίδιο... Οι ντόποιοι λένε ότι είναι σαρκοφάγο φυτό.

Οι φωτογραφίες είναι της Ειρήνης Βλαχοπούλου.

Lupinus pilosus

Καθώς οδηγούσα σήμερα για να πάω στη Πέτρα, στο σπίτι της Ειρήνης, συνάντησα μέσα σε ένα χωράφι αυτά τα αγριολούλουδα. Πριν από λίγο έμαθα ότι η επιστημονική τους ονομασία είναι Lupinus pilosus - Λούπινος ο τριχωτός.

Hypericum

Το συνάντησα στην Εφταλού τον περασμένο Ιούνιο.

Ανήκει στην οικογένεια των Κλουσιοειδών, στην οποία περιλαμβάνοναι 150 είδη, ποώδη, θαμνώδη ή φρύγανα. Είναι αειθαλές φυτό με ύψος περίπου ένα μέτρο και άνθη με έντονο κίτρινο χρώμα.

Ήταν γνωστό ως Υπερικό στην Αρχαία Ελλάδα. Το χρησιμοποιούσαν σαν επουλωτικό στις πληγές που γινόντουσαν από τα σπαθιά, γι' αυτό λέγεται και σπαθόχορτο. Στη νεότερη Ελλάδα είναι γνωστό και ως βαλσαμόχορτο. Χρησιμοποιείται επίσης σαν αντισπασμωδικό και βελτιωτικό της ποιότητας του ύπνου σε αϋπνίες.

Είναι ενδημικό φυτό σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη.

Thymus capitatus

Θύμος ο κεφαλωτός

Το συνάντησα πριν από μερικές μέρες στη Μήθυμνα, κοντά στο κάστρο.

Είναι αγγειόσπερμο, δικότυλο φυτό, το οποίο ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών. Έχει ξυλώδεις βλαστούς ξαπλωμένους, είναι εξαιρετικά ανθεκτικό και αναδύει πολύ ευχάριστο άρωμα.

Αποτελεί σπουδαία τροφή για τις μέλισσες και δίνει τα ιχνοστοιχεία για το καλύτερο μέλι. Οι αρχαίοι (Θεόφραστος), ονόμασαν θύμους τα φρύγανα - από το θύμος, που σημαίνει διάθεση ψυχής - που με το δυνατό τους άρωμα έκαναν τις μέλισσες να στροβιλίζουν σαν μεθυσμένες.

Ευδοκιμεί σε περιοχές ηλιόλουστες έως μερικά σκιαζόμενες, σε πετρώδη και υποβαθμισμένα εδάφη, σχεδόν σε όλα τα υψόμετρα.

Στη Λέσβο, δεν το συναντάμε συχνά.

Glaucium Flavum

Μια κίτρινη παπαρούνα, την οποία συνάντησα στην άκρη του δρόμου κοντά σε μια από τις πολλές απομονωμένες παραλίες της Εφταλούς.

Η επιστημονική της ονομασία είναι Glaucium Flavum.

Είναι μικρός διετής θάμνος με σαρκώδη γλαυκόχρωμα φύλλα, τα κατώτερα πολύ μεγάλα, τα ανώτερα επιφυή. Έχει αυτό το εντυπωσιακό χρυσοκίτρινο άνθος που βλέπετε, με τέσσερα αλληλοκαλυπτόμενα πέταλα.

Datura inoxia

Datura inoxia

Πριν από μερικές μέρες, σε μια ηλιόλουστη περιοχή κοντά στη Μήθυμνα, είχα τη χαρά να συναντήσω αυτό το πανέμορφο φυτό της φωτογραφίας που βλέπετε. Η επιστημονική του ονομασία είναι Datura inoxia.

Κατά το Μεσαίωνα ήταν από τα πιο φημισμένα μαγικά βότανα και αναφέρεται σε δίκες μαγείας του 18ου αιώνα. Η καταγωγή του είναι μάλλον από την Αμερική. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε κατά το 16ο αιώνα και παλιά συγγράμματα αναφέρουν πως το έφεραν τσιγγάνοι οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν σαν μεθυστικό ποτό και σαν μαγικό βοτάνι.

Πρόκειται για δηλητηριώδες φυτό που περιέχει τις δραστικές ουσίες υοσκυαμίνη, σκοπολαμίνη και ατροπίνη. Παραλύει το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται και σήμερα στην ιατρική.

Είναι μονοετές φυτό με άνθη λευκά σωληνωτά που το μήκος τους φθάνει τα 10 εκατoστά. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι ο κάλυκας είναι μεγάλος και καλύπτει το μισό του σωλήνα του άνθους. Ο καρπός γίνεται αγκαθωτή κάψα, μέσα στην οποία περικλείονται οι σπόροι.

Φύεται σε ομάδες και πολλαπλασιάζεται με σπόρους. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι οι σπόροι του διατηρούν για πολλά χρόνια τη βλαστικότητα τους.

Muscari neglectum

Muscari neglectum (Μουσκάρι το Παραμελημένο)

Είναι βολβώδες φυτό, γνωστό και με την ονομασία Αιώνιος βολβός (επειδή πολλαπλασιάζεται και εξαπλώνεται σε μεγάλες εκτάσεις για πάρα πολλά χρόνια).

Το συναντάμε από τα τέλη Φεβρουαρίου σε ηλιόλουστα, ασβεστολιθικά και αλκαλικά εδάφη. Το ύψος του μπορεί να φτάσει τα 30 εκατοστά και έχει 3 έως 5 φύλλα γραμμοειδή στενά τα οποία έχουν αυλάκι στη μέση.

Ανήκει στα προστατευόμενα ενδημικά είδη της Ελλάδας και της Μικράς Ασίας.

Crocus sativus

Crocus sativus

Το γένος Crocus περιλαμβάνει στην Ελλάδα γύρω στα είκοσι είδη από τα οποία άλλα ανθίζουν την άνοιξη και άλλα το φθινόπωρο. Είναι φυτά με βολβό μικρό που συνήθως περιβάλλεται από λεπτές ίνες. Κάνουν φύλλα στενά, γραμμοειδή με ένα λευκό κεντρικό νεύρο. Τμήματα περιγωνίου έξι και στήμονες τρεις. Στήλος μακρύς με τρία στίγματα μεγάλα, πεπλατυσμένα – οδοντωτά ή σχισμένα σε πολλά σημεία.

Κατά τη μυθολογία ο Κρόκος ήταν φίλος του Ερμή. Καθώς έπαιζαν μια μέρα πετώντας το δίσκο ο ένας στον άλλο, ο Ερμής κατά λάθος χτύπησε τον Κρόκο στο κεφάλι και τον σκότωσε. Τρεις σταγόνες από το αίμα του άτυχου νέου έπεσαν στο κέντρο ενός λουλουδιού το οποίο αργότερα πήρε το όνομά του.

Από τα προϊστορικά χρόνια της Ελλάδας η συλλογή του Κρόκου γινόταν αποκλειστικά από γυναίκες και χρησιμοποιούνταν οι στήμονές του χάρη στις χρωστικές, αρωματικές και φαρμακευτικές ουσίες που περιέχουν. Ονομαστή είναι οι τοιχογραφία του Ακρωτηρίου όπου παριστάνεται ο κρόκος και η συλλογή του.

Η τοιχογραφία αυτή, που είχα την τύχη να δω από κοντά τον Σεπτέμβριο του '99, απεικονίζει γυναίκες οι οποίες είναι απασχολημένες με την συλλογή του κρόκου. Στο φόντο υπάρχει ένα λιβάδι με κρόκους, ενώ το τοπίο είναι βραχώδες και παραπέμπει στην τοιχογραφία της Άνοιξης.

Κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να ονομάζεται τοιχογραφία του Φθινοπώρου και όχι της Άνοιξης. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι απεικονίζει το φυτό Crocus Cartwrightianus, που είναι πρόγονος του Crocus sativus, ή το φυτό Crocus Sativus, το οποίο ευδοκιμεί μέχρι και σήμερα στα νησιά του Αιγαίου και στην Ηπειρωτική Ελλάδα. Είναι το εικονιζόμενο και ανήκει στα είδη που ανθίζουν το φθινόπωρο.

Χάρτζες, Στύψη II

Ελιά

Juniperus oxycedrus L. (Κέδρο)

Dryopteris filix - mas (L) (Φτέρα)

Ceterach officinarum Willd. (Σκορπίδι)

Χάρτζες, Στύψη I

Ελιά η Αδραμυτιανή ή η Μυτιληνιά

Pistacia lentiscus L. (Σχίνος)

Lycoperdon perlatum

Quercus coccifera L. (Πρίνος)

Ballota acetabulosa Benth (Καπτουριά)

Rhododendron luteum sweet

Ροδόδενδρο

Οικογένεια: Ericaceae

Κοινή ονομασία: Αγούγδιουρας, αγούδαρος, αγούιδουρας.

Περιγραφή: Θάμνος φυλλοβόλος μέχρι 4,5 μέτρα ύψος, με μεγάλα ωραία κίτρινα άνθη, με φύλλα λογχοειδή επιμηκή. Το ξύλο έχει λευκοκίτρινο χρώμα. Δεν υπάρχει σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας, παρά μόνον στη Λέσβο και συγκεκριμένα μεταξύ των οικισμών Παρακοίλων - Ανεμώτιας - Πτερούντας - Χιδήρων - Βατούσας.

Βιότοπος: Τα πετρώματα, από τα οποία προέρχεται το έδαφος στα οποία εμφανίζεται το Ροδόδενδρον, ανήκουν στα νεώτερα ηφαιστειογενή. Το φυτό, σχεδόν κατά κανόνα, στα χαμηλότερα μέρη της εξάπλωσής του φύεται σε υγρά και γόνιμα αμμοαργιλώδη εδάφη. Έχει παρατηρηθεί από τους κατοίκους, αλλά αυτό είναι εμφανές, ότι το νερό της περιοχής όπου εμφανίζεται το φυτό είναι όξινο, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην είναι πόσιμο. Το συναντάμε σε υψόμετρο 60 μέτρων έως την κορυφή του Προφήτη Ηλία 799 μέτρα. Η εμφάνιση του Ροδόδενδρου συνοδεύεται και από τα είδη Nerium oleander (πικροδάφνη), Pteris nigra (μαύρη Πεύκη), Hedera helix (κισσός), Castanea satina (καστανιά) κ.λ.π. Ανθίζει από 15 - 20 Μαρτίου περίπου μέχρι τα τέλη Μαίου. Στην κορυφή του Προφήτη Ηλία και μάλιστα στις βορεινές πλαγιές η άνθηση παρατείνεται και πολύ αργότερα.

Ιστορικό: Στην επιστήμη η παρουσία του Ροδόδενδρου στην Λέσβο ήταν γνωστή από το τέλος του περασμένου αιώνα (P. Candargy 1897 - 98). Λεπτομέρειες σχετικά με την εξάπλωσή του ήρθαν στο φως, από τον καθηγητή της Δασολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννη Κ. Παπαϊωάννου η γεωγραφική εξάπλωση του ξανθού Ροδόδενδρου είναι: Κεντρικός και Δυτικός Καύκασος, Εύξεινος Πόντος, Γεωργία, Αρμενία, Ρωσία, Ουκρανία, Πολωνία, Αυστρία, Γιουγκοσλαβία και Λευκορωσία. Ο Αριστοτέλης, και μετά από αυτόν ο Διοσκουρίδης και ο Πλίνιος, μιλούν για ένα είδος μελιού στον Πόντο που το ονόμαζαν εκεί "μαινόμενο" και που προκαλεί ένα είδος λύσσας. Στο φαρμακερό αυτό μέλι του Πόντου υπέκυψε το 401 π.Χ. στην Κολχίδα, η στρατιά του Αρταξέρτη. Οι στρατιώτες χάρηκαν το μέλι της περιοχής, αλλά δεν άργησαν να αισθανθούν σοβαρές διαταραχές. Σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, είχαν πέσει κάτω και έδιναν την εντύπωση νεκρών.

(Ευχαριστώ τον κ. Παναγιώτη Σεραϊδη, συγγραφέα του βιβλίου "Φυτά της Λέσβου", που μου επέτρεψε να παραθέσω τις πληροφορίες αυτές από το βιβλίο του).

Pinus brutia Ten

Πεύκη η τραχεία - Pinus brutia Ten

Βιότοπος: Η τραχεία πεύκη, το κύριο δασοπονικό είδος στη Λέσβο, την συναντάμε από τα παράλια μέχρι και του υψομέτρου 750 - 800 μέτρα. Δεδομένου ότι οι παράγοντες που επιδρούν στη βλάστηση ενός τόπου και που βρίσκονται σε στενή αλληλεξάρτηση, μεταβάλλονται πολύ συχνά τόσο στον ορίζοντα όσο και κατακόρυφα λόγω της ειδικής μορφολογίας του νησιού (λόφοι - λοφίσκοι - όροι - κόλποι - ορμίσκοι - εκτεταμένες ακτές), και της παρουσίας πληθώρας πετρωμάτων σε μικρή έκταση (σχιστόλιθοι - μάρμαρα - ασβεστόλιθοι - περιδοτίτες - ηφαιστειακοί τόφφοι - ηφαιστειακές λάβες - λιγνήτες τεταρτογενείς αποθέσεις - μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι), ένα πραγματικό μωσαϊκό πετρωμάτων συνθέτουν το υπόβαθρο στο οποίο αναπτύσσονται τα διάφορα είδη. Επειδή δε, η πεύκη καταλαμβάνει αρκετά μεγάλη έκταση και δεδομένο ότι στο νησί η ανθωπογενής επίδραση εδώ και αιώνες είναι εμφανής, θα μπορούσε κανείς να πει ότι, στην εξάπλωση της P. brutia στο νησί είχε και έχει πρωταρχική εξάρτηση το γεωλογικό υπόβαθρο και δευτερόντως η ανθρώπινη επίδραση.

Ιστορικό: Η τραχεία πεύκη δεν μπορεί παρά να έπαιξε ένα σημαντικό ρόλο στην Ιστορία των πόλεων (κρατών) της αρχαιότητας. Αυτό αποδεικνύεται από το ότι εκείνη την εποχή τέσσερεις ναυτικές πόλεις ήκμασαν, όπως η Πύρρα, η Μήθυμνα, η Ερεσσός και η Μυτιλήνη. Η οικονομική άνθηση των πόλεων αυτών ήταν συνδεδεμένη με την ναυτική δύναμη που διέθεταν, η οποία και ήταν απαραίτητη για την διακίνηση των εμπορευμάτων. Το λάδι και το κρασί για την εξαγωγή και τα σιτηρά για εισαγωγή. Για να αναπτυχθεί η ναυσιπλοία, όπως είναι εύλογο, ήταν απαραίτητη η πρώτη ύλη κατασκευής καϊκιών. Κι αυτή υπήρχε σε άφθονη ποσότητα και καλής ποιότητας ξυλεία. Το ξύλο της τραχείας Πεύκης είναι άριστο για την ναυπηγηκή.

(Από το βιβλίο του Παναγιώτη Σεραϊδη "Φυτά της Λέσβου")

Orchis mascula - Σαλέπι

Orchis mascula

Σαλέπι. Το δοκίμασα για πρώτη φορά στο Αϊβαλί την περασμένη Πέμπτη. Είναι ρόφημα εύγευστο, ευκολοχώνευτο, μαλακτικό, χαλαρωτικό και βοηθά στην ανακούφιση του βήχα, των βρογχικών και του άσθματος. Παράγεται από τους βολβούς μιας άγριας ορχιδέας με την επιστημονική ονομασία "Orchis mascula" (κοινώς σερνικοβότανο), η οποία φύεται στα βουνά των Βαλκανίων και της Μικράς Ασιάς.

Στην ελληνική μυθολογία, ο Όρχις ήταν γιος μιάς Νύμφης και ενός Σάτυρου. Κατά την διάρκεια των εορτών προς τιμή του Βάκχου, διέπραξε ιεροσυλία, επιχειρώντας να βιάσει μία ιέρεια. Η τιμωρία του ήταν να κατασπαραχθεί από άγρια θηρία και να μεταμορφωθεί σε ένα αδύνατο και σεμνό φυτό. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι μπορούσαν να ελέγξουν το φύλο των αγέννητων παιδιών τους τρώγοντας κονδύλους ορχιδέας.

Ο Θεόφραστος ήταν αυτός που έδωσε την ονομασία Όρχις στο φυτό αυτό λόγω της ομοιότητας της διπλοκόνδυλης ρίζας του με τα ανδρικά γεννητικά όργανα.

Gynandriris sisyrinchium

Η Γυνανδρίρις το σισιρίγχιο είναι βολβόριζο πολυετές φυτό, με μικρή διάρκεια ζωής. Το συναντάμε σε χωράφια και φρύγανα.
Το ύψος του μπορεί να φτάσει τα 40 εκατοστά, και ανθίζει από το χειμώνα μέχρι τους πρώτους καλοκαιρινούς μήνες. Το όνομά του προέρχεται από τον Θεόφραστο, αναφερόμενο στη μεμβρανώδη σπάθη του άνθους, που στα αρχαία ελληνικά "σύσιρνα" σημαίνει ο δερμάτινος χιτώνας.

Το συνάντησα στον αρχαίο ναό τις Κλοπεδής τον περασμένο Σάββατο.