Πριν αλέκτωρ λαλήσει τρεις…

Κι ο μεν Δάφνις, ερχόμενος στο πεύκο, ορκίστηκε στον Πάνα πως δεν θα ζούσε μόνος, χωρίς την Χλόη, ούτε μια μέρα, η δε Χλόη - ορκίζεται - στον Δάφνι, μπρόστα στις Νύμφες μπαίνοντας στη σπηλιά, πως δεχόταν να ζήσει και να πεθάνει μαζί του. Τόση όμως ήταν η αφέλεια της Χλόης, σαν κορίτσι που ήταν, ώστε βγαίνοντας απ΄τη σπηλιά, αξίωνε να της δώσει και δεύτερο όρκο λέγοντας του, ¨Δάφνη μου, ο Παν είναι θεός ερωτικός κι άπιστος, αγάπησε την Πίτυ και την Σύριγγα και δεν παύει ποτέ να ενοχλεί τις Δρυάδες και τις Επιμελίδες Νύμφες. Αυτός, κι αν ξεχάσεις τους όρκους σου θα ξεχάσει να σε τιμωρήσει, έστω κι αν πας με περισσότερες γυναίκες απ΄τα καλάμια της σύριγγας, γι΄αυτό να μου ορκιστείς σ΄αυτό εδώ το κοπάδι και σε κείνη την αίγα που σ΄ανάθρεψε, πως δεν θα εγκαταλείψεις την Χλόη, όσο σου μένει πιστή, κι αν ποτέ σε αδικήσω εσένα και τις Νύμφες, να με διώξεις, να με μισήσεις και να με σκοτώσεις σαν να ήμουν λύκος¨.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Λόγγου ¨Δάφνις και Χλόη¨, σε μετάφραση του Απόστολου Γονιδέλλη.

Και μετά ήρθε η Μυρτάλη...

Οι αιώνιοι νόμοι...

The butterfly chase... έργο της Berthe Morisot

Θυμήθηκα κάποιο πρωί, που είχα πετύχει σ’ ένα πεύκο ένα κουκούλι πεταλούδας, τη στιγμή που έσκαζε το τσώφλι κι ετοιμάζουνταν η μέσα ψυχή να προβάλει. Περίμενα, περίμενα, αργούσε, κι εγώ βιαζόμουν∙ έσκυψα τότε πάνω της κι άρχισα να τη ζεσταίνω με την ανάσα μου. Τη ζέσταινα ανυπόμονα, και το θάμα άρχισε να ξετυλίγεται μπροστά μου, με γοργό παρά φύση ρυθμό∙ το τσώφλι άνοιξε όλο, η πεταλούδα πρόβαλε. Μα ποτέ δε θα ξεχάσω τη φρίκη μου: τα φτερά της έμεναν σγουρά, αξεδίπλωτα, όλο της το κορμάκι έτρεμε και μάχουνταν να τα ξετυλίξει, μα δεν μπορούσε∙ μαχούμουν κι εγώ με την ανάσα μου να τη βοηθήσω. Του κάκου∙ είχε ανάγκη από υπομονετικό ωρίμασμα και ξετύλιγμα μέσα στον ήλιο, και τώρα πια ήταν αργά∙ η πνοή μου είχε ζορίσει την πεταλούδα να προβάλει πριν της ώρας, ζαρωμένη κι εφταμηνίτικη. Βγήκε αμέστωτη, κουνήθηκε απελπισμένη, και σε λίγο πέθανε στην απαλάμη μου.

Το πουπουλένιο κουφάρι αυτό της πεταλούδας θαρρώ πως είναι το μεγαλύτερο βάρος που έχω στη συνείδησή μου. Και να, σήμερα κατάλαβα βαθιά: είναι θανάσιμο αμάρτημα να βιάζεις τους αιώνιους νόμους∙ έχεις χρέος ν’ ακολουθάς τον αθάνατο ρυθμό μ’ εμπιστοσύνη.

N. Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Τι είναι αυτό που ζητάτε, άνθρωποι...

''Τηλέμαχος και Εύχαρις''... του Jacques-Louis David

"Τι είναι αυτό που ζητάτε, άνθρωποι, ο ένας από τον άλλον; Θέλετε µήπως αυτό; Να µείνετε µαζί ο ένας µε τον άλλον όσον το δυνατόν περισσότερο, ώστε νύχτα και µέρα να µην αποχωρίζεστε; Αν πραγµατικά αυτός είναι ο πόθος σας, τότε πρόθυµος είµαι να σας σφυρηλατήσω σε ένα κοµµάτι, ώστε από δύο να γίνετε ένα και, όσο καιρό ζείτε, να ζείτε και οι δυο σας κοινή ζωή ως ένας, και πάλι όταν πεθάνετε, εκεί κάτω στον Άδη ένας να είστε και όχι δύο, σε ένα ταυτόχρονο θάνατο. Σκεφτείτε λοιπόν, αν αυτό είναι που ποθείτε, και αν µείνετε ευχαριστηµένοι, αν τούτο επιτύχετε"...

Ερώτηση του Ήφαιστου, που με δραματικό τρόπο εισάγει ο Αριστοφάνης στο τελευταίο μέρος του μύθου του, στο πλατωνικό Συμπόσιο...

Ο Σεφέρης στη Μαρώ...

Με αφορμή τη συζήτηση που είχαμε τις προάλλες με την Ειρήνη, για τον Γιώργο Σεφέρη και τον μεγάλο έρωτα που έζησε με την Μαρώ, παραθέτω το παρακάτω γράμμα που είχε γράψει ο ποιητής στην αγαπημένη του, τον Σεπτέμβριο του 1940. Η Ειρήνη είχε γνωρίσει την Μαρώ στη Κύπρο πολλά χρόνια αργότερα. "Ήταν ένας μεγάλος έρωτας, από τους σπάνιους, που κρατάνε για πάντα", λέει η φίλη μου. Και πράγματι, όταν διάβασα το βιβλίο του Σεφέρη "Γράμματα στη Μαρώ", διαπίστωσα ακριβώς το ίδιο.

Το 1935 ο Γ. Σεφέρης ήταν 35 ετών όταν είδε για πρώτη φορά την Μαρώ, σε μια εκδρομή στο Σούνιο. Οι επίσημες ωστόσο συστάσεις έγιναν σε μια εσπερίδα, στις αρχές του 1936. Ο έρωτας δεν άργησε να έρθει...

Τίποτα δεν αγριεύει τη φλόγα του έρωτα περισσότερο από τη δυσφορία του οικογενειακού περιβάλλοντος των ερωτευμένων. Ούτε οι νουθεσίες του Στυλιανού Σεφεριάδη (πατέρας του ποιητή), ούτε οι οργίλες συστάσεις του Αντρέα Λόντου (συζυγος της Μαρώς), είχαν κατασταλτικά αποτελέσματα, όταν έμαθαν για την σχέση του παράνομου ζευγαριού.

Όνειρα θολερά, σκοτοδίνες αλλόκοτες και αδιαθεσίες βασανίζουν για μήνες τη γυναίκα που σήκωσε το βάρος της ευθύνης του χωρισμού. Ο ποιητής φεύγει για λίγες μέρες διακοπές στο Πήλιο, ξαναγυρίζει στην Κορυτσά, σκίζει τα γράμματα που είχε λάβει ως τότε από την αγαπημένη του και βυθίζεται στη σιωπή.

Το Φθινόπωρο του ίδιου χρόνου τα πράγματα αλλάζουν. Το πείσμα του Αντρέα Λόντου έχει μαλακώσει και η Μαρώ είναι ελεύθερη από ουσιαστικές και τυπικές δεσμεύσεις. Τον Απρίλιο του 1941 επισημοποιείται η σχέση του Σεφέρη και της Μαρώς, λίγο πριν αναχωρίσουν για την Αίγυπτο.


Αθήνα, Κυριακή πρωί
29 Σεπτεμβρίου, 1940

Μόλις πήρα το πρωινό μου και διάβασα το γράμμα σου. Ανάσανα που ξέρω πως έρχεσαι την Παρασκευή. Δεν ξέρεις πως σε περιμένω. Γιατί αυτές τις μέρες σ' έχω φρικτά επιθυμήσει. Τι τα θέλεις, σε στερήθηκα όλο το καλοκαίρι και γιατί ήσουν μακριά μου και γιατί ίσως, μ' όλες αυτές τις ανόητες ιστορίες, κι όταν ήσουν ακόμα κοντά μου, δεν σε είχα όπως ήθελα.

Όλο μου το σώμα πονεί από επιθυμία. Σκέφτομαι πως μπορεί να σε κρατήσω γυμνή πάνω μου και όλα χάνουνται, όπου και να βρίσκομαι, ό,τι και να κάνω. Είναι αστείο κάποτε να βλέπω τον εαυτό μου σαν έναν υπνοβάτη ή σαν έναν τυφλό που σε ψάχνει με τις παλάμες απλωμένες και με τα μάτια κλειστά. Είμαι ελεεινά καυλωμένος, χρυσό, και δε σκέφτομαι τίποτε άλλο παρά πως θα σε γαμήσω ατελείωτα μια ολόκληρη νύχτα.

Και δεν μπορώ να σου το πω αλλιώς.


Γιώργος

Υ.Γ. Γράψε μου δυο λόγια μόλις λάβεις το γράμμα.
Και μην ξεχνάς να γράφεις σωστά τη διεύθυνση μου.

Απλώς κάθονται...

'Εργο του Κανέλλης Ορέστης

"Κάποτε ο φίλος μου ζωγράφος Ορέστης Κανέλλης σχεδίασε με κάρβουνο ένα άντρα γυμνό καθισμένο σε μια καρέκλα κι απάνω στον άντρα, το ίδιο γυμνή, να κάθεται μια γυναίκα. Μπήξαμε όλοι τα γέλια όταν το είδαμε, όμως αυτός έβλεπε την ισορροπία και τις γραμμές του σχεδίου και τίποτες άλλο πιο πέρα.

- Μα τι είναι αυτό, βρε Ορέστη, τόλμησα και του είπα, κάπως απορημένος.
-Τι είναι; Τι είναι; με έκοψε οργισμένος ο φίλος μου. Απλώς κάθονται, είπε!
- Ε, τότε, του είπα, όταν θα το εκθέσεις, να βάλεις κάτω από το σχέδιο σαν τίτλο: "απλώς κάθονται".

Αυτό το "απλώς κάθονται", χρόνια κατόπι χρησίμευε στην παρέα μας για να εκφράζει αυτό που πραγματικά έδειχνε το σχέδιο του Ορέστη".

Απόσπασμα από το βιβλίο του Ασημάκης Πανσέληνος "Νερά και χώματα και άλλα πολλά".

Η ιστορία μιας Αμαδρυάδας... (αυτογνωσία)

Λυγαριά, στο Ηραίον της Σάμου

Τώρα πια ο μικρός βλαστός είχε μεταμορφωθεί σε μια πανέμορφη Λυγαριά.

Στεκόταν μόνη της στο βοριά, που είχε βαλθεί λες να την ξεριζώσει. Όμως δεν φοβόταν, γιατί ήταν κόρη του Ουρανού, αρχαιότερη από τις κόρες του Διός. Μέσα της κατοικούσε μια Αμαδρυάδα, η οποία την προστάτευε και μοιραζόταν τη μοίρα της. Έτσι αντίκριζε κατάματα τον Ήλιο χωρίς να φοβάται καθόλου. Ήξερε ότι έπρεπε να μείνει όρθια...

Όταν ο άνεμος κουράστηκε πολύ και όλα γαλήνεψαν μέσα στη σιγαλιά της Ανατολής, μικρά μπουμπούκια ξεπρόβαλλαν στις άκρες των βλαστών της, στεφανωμένα με το μωβ χρώμα του λουλουδιού που έκρυβαν μέσα τους. Η Λυγαριά κατάλαβε ότι ήρθε η ώρα...

Άνοιξε τότε την αγκαλιά της και μια αιθέρια μυρωδιά πλημμύρισε το χώρο. Ό,τι μάζευε με υπομονή τόσο καιρό από τον ήλιο, το νερό και τη γη, ό,τι φύλαγε με τόση προσπάθεια στις καταιγίδες και ό,τι καλύτερο έφτιαξε μέσα στην καρδιά της, τώρα επιτέλους μπορούσε να το φανερώσει.

Έτσι χάρισε την ομορφιά και το άρωμά της ακούραστα σε όλη την Πλάση... χωρίς να κρατήσει τίποτα δικό της.


Συνεχίζεται...

Η ιστορία μιας Αμαδρυάδας... (μεγάκοσμος)

Σάμος

Ως εκεί που έφτανε η ματιά του, πράσινη χλόη σκέπαζε το χώμα και χιλιάδες πολύχρωμα λουλούδια τη στόλιζαν εδώ κι εκεί. Ψηλά και απόκρημνα βουνά κάλυπταν τούτη τη γη αλλά και εύφορες πεδιάδες, κατάφυτες από αμπέλια και ελιές που έφταναν μέχρι την θάλασσα. Αυτός ο τόπος* τα είχε όλα, δικαιώνοντας την έκφραση "και ορνίθων γάλα φέρει η νήσος", που του έδωσε ο ποιητής του 4ου π.Χ. αι. Μένανδρος.

Κι εκεί που τελείωνε το πράσινο, άρχιζε το βαθύ γαλάζιο τ' ουρανού...

Εκεί ψηλά βρίσκονταν οι πλανήτες και τ' αστέρια, ιεραρχικά οργανωμένα σε σμήνη και γαλαξίες, και οι τελευταίοι πάλι, σε σμήνη γαλαξιών. Για κείνους που ταξιδεύουν, τ' αστέρια είναι οδηγοί. Για άλλους δεν είναι παρά μικρά φώτα. Για άλλους, τους σοφούς, είναι προβλήματα. Λέγεται, ότι όσα είναι ορατά με γυμνό μάτι, ανήκουν στο Γαλαξία μας και παρά τους σχετικούς μύθους ότι δεν μπορούν να μετρηθούν, δεν ξεπερνούν τις τρεις χιλιάδες.


Τι μεγάλος που ήταν ο κόσμος...



*Είναι η Σάμος, η οποία στην αρχαία φιλολογία αναφέρεται με ποιητικά επίθετα, όπως Υδρηλή, για τα πολλά νερά της, Δόρυσα, Δρύουσα και Κυπαρισσία για τα ξύλα και τα δέντρα της, Μελάνθεμος Φύλλις και Ανθεμίς, για την πλούσια βλάστηση και τα πολλά άνθη της.


Συνεχίζεται...

Η ιστορία μιας Αμαδρυάδας... (μικρόκοσμος)

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας σπόρος...

Εκεί μέσα στη γη, το χώμα τον αγκάλιαζε απαλά. Τον προστάτευε και τον έτρεφε, γιατί δεν μπορούσε να κάνει τίποτα από μόνος του. Όλα ήταν στοργικά και φιλόξενα για τον μικρό σπόρο, κι αυτός ένιωθε όμορφα που ακουμπούσε στο χώμα. Απλώθηκε λοιπόν όσο μπορούσε και ρίζωσε στη γη.

Μέσα στο υγρό και σκοτεινό σπίτι του, υπήρχε ένα αόρατο εργαστήρι. Μια ομάδα από ειδικευμένους οργανισμούς δούλευαν για να καταστήσουν παραγωγικό και γόνιμο το ανώτερο στρώμα του εδάφους. Στα πρώτα 5 έως 7 εκατοστά, που λέγεται ζώνη αποσύνθεσης, οι οργανικές ουσίες αποσυντίθενται από ειδικά βακτήρια, μύκητες και φύκια. Στην ομάδα αυτή προστίθενται οι γεωσκώληκες, οι μαλακρίδες, τα μυρμήγκια, οι αράχνες και τα ακάρεα.

Αμέσως κάτω από τη ζώνη της αποσύνθεσης ακολουθεί η ζώνη του χούμου, η οποία είναι από 10 έως 30 εκατοστά παχιά. Σε αυτό το στρώμα ζουν άλλου είδους οργανισμοί, που δεν αποσυνθέτουν παρά δημιουργούν και προετοιμάζουν το σάπιο οργανικό υλικό σε σταθερό χούμο, έτοιμο προς αφομοίωση από τα φυτά. Αυτή η ανακύκλωση από τον μικρόκοσμο του εδάφους είναι μια κατάσταση διαρκείας εφόσον οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Ο μικρός σπόρος έβλεπε όλα αυτά τα θαυμαστά πράγματα που συνέβαιναν γύρω του και ήθελε να δώσει κι εκείνος ότι καλύτερο είχε. Μάζεψε λοιπόν όλη τη δύναμή του και πέταξε ένα μικρό πράσινο βλαστάρι. Το βλαστάρι χώθηκε μέσα στο μαλακό χώμα, ψήλωνε και μεγάλωνε. Δεν του έφτανε πια το υγρό και σκοτεινό σπίτι του, ήθελε να δει και να μάθει καινούργια πράγματα, είχε έρθει η ώρα να δοκιμάσει τι μπορεί να κάνει στη ζωή.

Τρύπησε τότε τη γη κι έβγαλε το κεφαλάκι του έξω...

Συνεχίζεται...

Λόγια σοφών...

Πέτρα, Λέσβου... σήμερα.

Αν νομίζεις ότι μπορείς να κατακτήσεις τον κόσμο,
πιστεύω ότι θα αποτύχεις.

Ο κόσμος είναι ιερός.
Να τον κάνεις πιο τέλειο δεν μπορείς.
Αν θελήσεις να τον αλλάξεις, θα τον καταστρέψεις.
Αν θελήσεις να τον πιάσεις, θα τον χάσεις.

Έτσι άλλοτε τα πράγματα πάνε μπρος, άλλοτε μένουν πίσω.

Άλλοτε ανασαίνουν δύσκολα, άλλοτε χωρίς κόπο.
Άλλοτε είναι δυνατά, άλλοτε αδύναμα.
Άλλοτε κάτι μας ανυψώνει, άλλοτε μας ρίχνει.

Γι' αυτό ο σοφός αποφεύγει τις υπερβολές, τα άκρα και
την αλλαζονεία.


Λάο Τσε

Βράχος ή όνειρο σκιάς ο άνθρωπος;

Gouache σε χαρτί, του Γιάννη Τσαρούχη

Κάποιοι λένε ότι ο χρόνος δαμάζει τα πάντα, όμως δεν είμαι και πολύ σίγουρη αν αυτό ισχύει.

Άλλοι πάλι λένε ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τα καλά και τα άσχημα όταν αυτά έρχονται στη ζωή τους. Ισχυρίζονται μάλιστα ότι το αύριο τους βρίσκει τρανότερους, ότι κι αν συμβεί! Μαλακίες. Με αυτό τον τρόπο απλά προσπαθουν να περιφρουρήσουν την αξιοπρέπειά τους μέσα στην δυστυχία τους.

Το να υποφέρει κανείς όταν πονάει έχει δικαιολογημένη την αφετηρία της θλίψης και δεν εξαρτάται από μας. Δεν είμαστε βράχοι αλλά θνητοί. Θνητά είναι και τα πράγματα που αλλάζουν εύκολα προς το αντίθετο στη ζωή μας.

"Τι είναι κάποιος; Τι δεν είναι κάποιος; Όνειρο σκιάς ο άνθρωπος". Πίνδαρος

Αλήθεια, ποιο πράγμα είναι ασθενέστερο από τη σκιά;

"Είναι αδύνατον να μην κάνεις ούτε ένα σφάλμα, και αν τώρα με πιστέψεις για αυτό πού σου λέω, αργότερα θα με επαινέσεις καθώς θα διαπιστώνεις ότι όλοι οι άνθρωποι καθημερινά κάνουν μυριάδες σφάλματα και πράττουν υπό την επήρεια των παθών τους, χωρίς να μπορούν οι ίδιοι να το παρατηρήσουν.

Μην θεωρείς λοιπόν τον εαυτό σου κάτι άλλο από άνθρωπο. Και σίγουρα μην νομίζεις ότι είσαι κάτι ανώτερο απαό άνθρωπος, αν έχεις πείσει τον εαυτό σου ότι όλα τα έχεις καλώς καμωμένα - στην διάρκεια όχι ενός μήνα αλλά έστω και μιας μέρας μόνο. Πάνω σ' αυτό, αν είσαι πνεύμα αντιλογίας, θες από συνειδητή επιλογή ή από κακή συνήθεια ή επειδή είσαι εριστικός εκ φύσεως, ίσως πεις ότι οι σοφοί είναι κάτι άλλο από κανονικοί άνθρωποι. Στο επιχείρημά σου αυτό να αντιτάξεις το δικό μου, που έχει δυο σκέλη. Το πρώτο, ότι μόνο ο σοφός άνθρωπος είναι ολότελα αλάνθαστος, και το δεύτερο, που στηρίζεται πάνω στο πρώτο, ότι αν ο σοφός είναι ολότελα αλάνθαστος τότε δεν είναι άνθρωπος τουλάχιστον ως προς αυτό. Γι αυτό και θα ακούσεις από τους πολύ παλιούς φιλόσοφους να λένε ότι η σοφία σημαίνει εξομοίωση με το θεό.

Όμως εσύ ποτε δεν θα μπορούσες να γίνεις ξαφνικά όμοιος με θεό. Εδώ, για άτομα που σε όλη τους την ζωή αγωνίστηκαν να απαλλαγούν από τα πάθη, δεν έχει γίνει πιστευτό ότι το κατόρθωσαν αυτό στην εντέλεια, πόσο μάλλον εσύ πού ποτε δεν έκανες καμία προσπάθεια. Μην εμπιστευτείς λοιπόν όποιον σου πει ότι δεν βλέπει καμιά ενέργειά σου να υπαγορεύεται από πάθος, θεώρησε ότι σου μιλάει έτσι είτε επειδή δεν θέλει να σε ωφελήσει ή προτιμά να μην προσέξεις τα ελαττώματά σου ή επειδή παίρνει τα μέτρα του μήπως σου γίνει αντιπαθής. Μπορεί και να σε είδε κάποτε να δυσανασχετείς με κάποιον που σε επέκρινε για τα πάθη και τα σφάλματά σου, και τώρα δικαιολογημένα κρατά το στόμα του κλειστό επειδή δεν πιστεύει ότι είσαι ειλικρινής όταν του λες ότι θέλεις να γνωρίσεις ένα - ένα τα σφάλματά σου.

Αν λοιπόν πρώτα απ' όλα, κρατήσεις μία απόσταση από τις πράξεις σου και θα πάψεις να αντιλέγεις, σε λίγο θα βρεις πολλούς που θα σε διορθώνουν με ειλικρίνεια, και πολύ περισσότερο αν δείξεις ευγνωμοσύνη σ' αυτόν που θα σε κριτικάρει, αφού σε βοηθάει να ελευθερωθείς από το κακό. Αλλά και μόνο που θα κάτσεις να συλλογιστείς αν σε επέκρινε δίκαια ή άδικα, θα νοιώσεις ότι ωφελήθηκες πολύ. Κι αν το κάνεις συνέχεια, αποφασισμένος πραγματικά να γίνεις καλός και ενάρετος θα γίνεις. Τον πρώτο καιρό, ακόμα και αν διαπιστώσεις ύστερα από προσεκτική εξέταση ότι κάποιος σε κατηγορεί άδικα με σκοπό να σε προσβάλλει, μην προσπαθήσεις να πείσεις τον εαυτό σου ότι δεν έχεις πέσει σε σφάλμα, δέξου ως πρώτο δίδαγμα της φιλοσοφίας το να υπομείνεις την αρνητική στάση των άλλων.

Κάποια στιγμή αργότερα, όταν νοιώσεις ότι πια τα πάθη σου έχουν καταλαγιάσει αρκετά, θα δώσεις απαντήση σε όποιον σε πρόσβαλλε. Όχι όμως με πικρία ούτε με τρόπο επιτιμητικό ή εριστικό, δίνοντας την εντύπωση ότι θέλεις να τον κατατροπώσεις, αλλά με σκοπό το δικό σου όφελος: έτσι που αν σου ανταπαντήσει με κάτι αληθοφανές, απλώς και μόνο για να σε αντικρούσει, εσύ ή να πειστείς ότι αυτός έχει καλύτερη άποψη ή μετά από προσεχτικό έλεγχο να βρεις ότι οι αιτιάσεις του είναι αβάσιμες.

Με τον ίδιο τρόπο είχε και ο Ζήνων την αξίωση να σταθμίζουμε τις πράξεις μας: σαν να πρόκειται ύστερα από λίγο να τις δικαιολογήσουμε στους παιδαγωγούς μας. Γιατί παιδαγωγούς χαρακτήριζε ο Ζήνων τους πολλούς που είναι πρόθυμοι να επιπλήττουν ανθρώπους του περιβάλλοντος τους, ακόμα και αν δεν τους το ζητάει κανείς"


Γαληνός , Περί Διαγνωσες και Θεραπείας των Εκάστου Ψυχή ιδίων Παθών 10,8-13,7

Ὁ Ἑλληνικὸς τόπος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ τέχνη

Ἱερὸ τῶν Μέσων

Η ιστορία λέει ὅτι κάποτε ἔνας σοφιστής, ποῦ γύριζε στην Ελλάδα για να δείξει τῇ δεξιοτεχνία τοῦ, ἔφτασε καὶ στῇ Σπάρτη, λογαριάζοντας ὅτι θα ἄρεσε στους Σπαρτιάτες ν' ακούσουν ωραία λόγια για τὸν κατεξοχὴν Δωρικὸ ἥρωα, ἄρχισε να απαγγελεῖ ἔναν ἔπαινο στον Ηρακλή. Μὰ στις πρῶτες λέξεις τοῦ κιόλας τὸν ἔκοψε ἔνας Σπαρτιάτης απὸ κάτω μὲ τὴν ερωτήσῃ: "Καὶ ποῖος τὸν κατηγορεῖ τὸν Ηρακλή;"

Δεν θα εἶναι πολὺ ευκολότερη η θεση εκείνου που θα θελήσει σήμερα να μιλήσει επαινετικὰ για τὴν ομορφιὰ τοῦ ελληνικοῦ τοπίου. Δεν τὴν αρνιέται κανεὶς εἴτε μέσα στην Ελλάδα εἴτε ἔξω απ' αυτήν.

Απὸ τότε που οι Ευρωπαίοι ἄρχισαν να τὴν προσέχουν περισσότερο, εδώ καὶ 200 περίπου χρόνια, μερικοί, προπάντων βόρειοι, αισθάνθηκαν κάποτε να τοὺς λείπει στην Ελλάδα η ζωηρὴ καὶ ἄφθονη πρασινάδα τῆς πολλῆς υγρασίας. Ὅλοι ὅμως - γεωγράφοι ἣ ιστορικοὶ τῆς τέχνης ἣ καλλιτέχνες ἣ καὶ λαϊκοὶ - ἔχουν καταλάβει σήμερα, ὅτι δεν μπορεὶ να εἶναι τέτοιο τὸ ἔδαφος, ὅπου φύτρωσε ο ελληνικὸς πολιτισμὸς καὶ η ελληνικὴ τέχνη (τὸ ξερικὸ χωράφι δὲ δίνει πάντοτε καρπό, ἂν ὅμως πετύχει η σοδειά, η γεύσῃ τοῦ καρποῦ τοῦ δὲ συγκρίνεται μὲ τοῦ ποτιστικού).

Η προσπάθεια τῶν σημερινῶν εἶναι να συλλάβουν ὄσο γίνεται πιὸ σφιχτά, ὄσο γίνεται πιὸ ταιριαστὲς τὴν πρωτοτυπία καὶ τὶς διάφορες ὄψεις τῆς ομορφιὰς τοῦ ελληνικοῦ τόπου γιατὶ η πολυμορφία τοῦ λίγου αυτοῦ τόπου καὶ η πολλαπλότητα τῶν στιγμῶν τοῦ - στοιχεῖα σύμφυτα τῆς πρωτότυπης ομορφιὰς τοῦ - εἶναι τόση, ὥστε η διατύπωση τῆς εἶναι γύμνασμα ἄξιο τοῦ πιὸ μεγάλου καλλιτέχνη.

Μπορεὶ κανεὶς να επαναλάβει γι' αυτὸ εκεῖνο που ἔλεγε για τὸ "ὅν" ο Γοργίας: "εἰ καὶ καταληπτόν, αλλὰ τοι γὲ ανέξοιστον καὶ ανερμήνευτων τῷ πέλας" (καὶ ἂν ακόμη μπορεὶ κανεὶς να τὸ συλλάβει, δεν μπορεὶ ὅμως να τὸ εκφράσει καὶ να τὸ εξηγήσει στον ἄλλον). Αυτὴ τῇ σημασίᾳ ἔχει, στο βάθος, η διαπίστωση τῶν σπουδαιοτέρων μελετητῶν τῆς αρχαιότητας, ὅτι στις περιγραφὲς (μὲ λέξεις ἣ μὲ χρώματα) αλλὰ καὶ στην ποίησῃ καὶ στ' αγάλματα καὶ στους ναοὺς τῶν Ελλήνων, δηλαδὴ στον κόσμο τῶν συμβόλων θα βροῦμε ἔκφραση τοῦ ελληνικοῦ τόπου ισοδύναμη μὲ τὸν πρωτότυπο χαρακτῆρα τοῦ. Δεν εἶναι πολὺ συχνὸ να μπορεὶ κανεὶς μὲ τὰ ἴδια σχεδὸν λόγια να μιλάει για τὸν τόπο ἣ για τὰ μνημεῖα τοῦ.

Τὸ αισθανόμαστε αυτὸ ἄμεσα προπάντων στα μεγάλα ελληνικὰ ιερά, ὅπου τὸ θέμα αποκτάει καὶ ἅλλῃ, ξεχωριστὴ θερμότητα. Πουθενὰ αλλοῦ δὲ βλέπουμε τῇ βαθιὰ καὶ στενὴ συνάφεια τῶν παραγόντων καὶ τῶν εκδηλώσεων τοῦ ανθρώπινου πολιτισμοῦ, δηλαδὴ τοῦ τόπου, τῆς θρησκείας, τῆς ιστορίας καὶ τῆς τέχνης, τόσο ζωντανὴ καὶ συναρπαστικὴ καὶ διδακτικὴ ὄσο στα αρχαία ιερά. Μέσα σὲ αυτὰ συγκεντρώθηκε μὲ τὸν καιρὸ καλλιτεχνικὸς πλοῦτος τεράστιος καὶ εξαιρετικὸς σὲ ποιότητα, ακριβῶς επειδὴ ἤταν εστίες θρησκευτικῆς ζωῆς βαθιὰς καὶ ἔντονης.

Τὰ κτίρια, τὰ γλυπτά, καὶ τὰ ζωγραφιστὰ ἔργα τοῦ ιεροῦ τὰ αφιέρωναν οι αρχαῖοι στο θεό, επειδὴ αισθάνονταν ως αυτονόητο χρέος να τοῦ δείξουν καὶ μὲ υλικὸ τρόπο τὴν ευγνωμοσύνη τοὺς για τὴν νίκη ἣ για όποια ἅλλῃ επιτυχία καὶ ἔπρεπε να εἶναι τέτοια ὥστε να αρέσουν στο θεό, να τὸν κάνουν να καμαρώνει για τὸ σπίτι τοῦ (ἄγαλμα=αγάλεσθαι τὸν θεόν) καὶ να τοὺς εἶναι καὶ στο μέλλον ευνοϊκός: ἔπρεπε να εἶναι "τέλεια", εξαίρετα στο υλικὸ καὶ στην καλλιτεχνικὴ ποιότητα. Μὲ τέτοιο πνεῦμα αφερωμένα τὰ αρχιτεκτονικὰ ἣ γλυπτικὰ ἣ ζωγραφιστὰ μνημεῖα τοῦ ιεροῦ θα μπορούσαν να ἔχουν ὅλα ως επίγραμμα τοὺς στίχους τοῦ Σολωμού: "Κι εἶναι δικό σου δόξασμα, δικὸς σοῦ πλοῦτος εἶναι, πνεῦμα καλό, ποὺ σ' ἄρεσε φωνὴ να μοῦ χαρίσεις."

Τὸ θαυμαστὸ εἶναι ὅτι σὲ κανέναν ελληνικὸ ερειπιῶνα δεν αισθανόμαστε ασυμφωνία ανάμεσα στον χαρακτῆρα τοῦ τόπου καὶ στην αρχιτεκτονικὴ μορφὴ τῶν μνημείων τοῦ. Τὸ υλικὸ καὶ τὸ χρῶμα τοὺς, η κάτοψη τοὺς, οι αναλογίες τοὺς καὶ η μορφὴ τῶν μελῶν τοὺς, η συνταξῃ τῶν μνημείων σὲ μικρὲς ομάδες, ὅπου τὸ κάθε στοιχεῖο, ενῶ βοηθάει για τὸ σύνολο, δὲ χάνει τὴν αυθυπαρξία τοῦ, καὶ ὅπου η κάθε ομάδα δὲ λησμονεὶ τὴν ύπαρξῃ τῆς ἄλλης, δείχνουν ασύγκριτη ευαισθησία για τὸν τόπο, τόση ὥστε φαίνεται σὰν αυτὸς να καλεῖ τὰ μνημεῖα να εἶναι τέτοια, καὶ τούτα πάλι ἔχουν τόσο πολὺ κρατήσει στην ουσίᾳ τῆς μορφῆς τοῦ τόπου, δίνοντας τῆς σταθερότητα καὶ διάρκεια, ὥστε δεν εἶναι σπάνιο να μας οδηγήσουν, αυτὰ πρῶτα, στο να προσέξουμε τὴν ιδιομορφία τοῦ τόπου.


Τοῦ Χρηήτου Καρούζου

Πείραμα

Τὴν επόμενη ποῦ φορά που θα βρεθοῦμε στην ὕπαιθρο ἂς κάνουμε τὸ εξῆς πείραμα:

Ἂς πιάσουμε λίγο χῶμα στα χέρια μας, καὶ ἂς αναρωτηθοῦμε...

Εἴμαστε σὲ θέση να ἐκτιμήσουμε τὴν αξία τοῦ, τὰ δισεκατομμύρια χρόνια υπάρξής του, τοὺς εκατομμύρια μικροοργανιμούς που υπάρχουν σ' αυτό, τὴν γονιμότητά του καὶ τὸ απόθεμα τοῦ πλούτου που πρέπει να χαροῦν καὶ οι μελλοντικὲς γενιὲς;

Τι είναι αυτό, Δαίδαλε, που σε κάνει να κοιτάζεις ψηλά και να θέλεις να πετάξεις;

Τι είναι αυτό, Δαίδαλε, που σε κάνει να κοιτάζεις ψηλά και να θέλεις να πετάξεις;

Να λυτρωθείς από έναν λαβύρινθο που ο ίδιος έχεις εμπνευστεί και έχεις κατασκευάσει, και τώρα πασχίζεις να ξαναβρείς την κανονική σου μορφή, χρησιμοποιώντας κέρινα φτερά, να πας που;

Υποκινείς το ίδιο σου το παιδί να μεταχειριστεί την εφεύρεσή σου και το εξορκίζεις να μην πλησιάσει απερίσκεπτα τον ήλιο. Δεν σκέφτηκες ότι τυφλωμένος από την ματαιοδοξία του δεν θα ακολουθήσει τη συμβουλή σου;

Ναι, γεμάτος ματαιοδοξία και με εμπιστοσύνη στα κέρινα φτερά που του χάρισες, δεν θα ακολουθήσει καμία φρόνιμη συμβουλή. Θα υπερβεί κάθε μέτρο και θα φτάσει στον Ήλιο!

Το κακό όμως δεν θα αργήσει να έρθει...

Οι καυτές αχτίδες του Ἡλιου θα λιώσουν τα δεσίματα των φτερών του και τότε θα πέσει στη θάλασσα και θα πνίγει.

Με πόνο ψυχής τότε θα κατέβεις και θα περιμαζέψεις το νεκρό του σώμα και θα το θάψεις σε ένα νησί που αργότερα θα πάρει το όνομά του. Απαρηγόρητος θα φτάσεις στη Κύμη και θα αφιερώσεις τα φτερά του στον Απόλλωνα για να σου χαρίσει την ελευθερία...

Ένας και μόνο μύθος δεν αρκεί για να εξαντλήσει την αληθινή διεργασία του ψυχισμού του παιδιού σου, που στην πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκος απ' όσο μπορεί να φανταστεί κανείς.

Και μην έχεις αυταπάτες ότι η θυσία της ζωής του θα σταθεί παράδειγμα για κανέναν.

Όχι.

Η ιστορία αυτή θα επαναληφθεί πολλές φορές ακόμη.

'Ιρις

Περιοχή Ντούμπες, Στύψη Λέσβου

Ήταν κόρη του Θαύμαντα και της Ωκεανίδας Ηλέκτρας.

Οι Έλληνες την φαντάζονταν φτερωτή και ορμητική σαν θύελλα με πολύχρωμο χιτώνα, να πετά ανάλαφρη σαν τον αέρα στα ουράνια πάνω από στεριές και θάλασσες και να φέρνει σε θνητούς και αθάνατους τις παραγγελειές.

Ο μύθος λέει πως όταν οι θεοί ήθελαν να ορκιστούν, ο Δίας έστειλε την Ίριδα να γεμίσει από την Στύγα, τη μαύρη πηγή του Άδη, το χρυσό της ποτήρι. Ο δρόμος που ακολουθούσε στον ουρανό χαρασσόταν επτάχρωμος καθώς μετέφερνε το "ιερό ύδωρ". Μετά οι θεοί το έχυναν στη γη, ορκίζονταν στα νερά της Στύγας και ο όρκος τους πια ήταν αμετάκλητος.

Άραγε χάνεται η μαγεία του μύθου που αναδίδει η ομορφιά της Ίριδας όταν μέσα από το πρίσμα αναλύσουμε το φως στα χρώματα της;

Όχι βέβαια, τα μυστήρια δεν χάνουν ποτέ την γοητεία τους.

Και αν προσπαθήσουμε να την πλησιάσουμε και να απλώσουμε το χέρι μας, θα καταφέρουμε άραγε να την αγγίξουμε;

Τραγικό πλάσμα ο άνθρωπος. Ενας Δον Κιχώτης, που βαδίζει μέσα σε αυταπάτες, πλασμένος από λύπη, τρέλα κι ελπίδα, θαρρεί πως μπορεί να απλώσει το χέρι του και να αγγίξει μία θεά.

Ιθάκη

Ιθάκη.

Ένα όνομα ταυτισμένο με την ιδέα της νοσταλγίας και της επιστροφής, ως τελικού και ιδανικού σκοπού, μέσα από ένα ταξίδι γεμάτο περιπέτειες.

Στο πηγαιμό για την Ιθάκη όλοι ξεκινάμε με κάποια όνειρα. Ταξίδι δίχως όνειρο δεν υπάρχει. Άκομα και τα μωρά που δεν έχουν γεννηθεί, ονειρεύονται στους κόλπους της μητέρας τους το φως της ημέρας. Αν δεν το ονειρευτούν, δεν γεννιούνται.

Έτσι το ταξίδι αυτό που μοιάζει με σπείρα, η οποία αποτελείται από πολλούς κύκλους, δεν διαφέρει για κάθε άνθρωπο.

Λογικά και αναμενόμενα ένας τέτοιος κύκλος παίρνει την μορφή μιας σπειροειδούς κινήσεως, εκτός, αν το γλυκό τραγούδι των Σειρήνων ή τα μάγια μιας όμορφης Καλυψώς το τρέψουν σε κύκλο, ο οποίος σε κάποιο σημείο κλείνει και η κινήσή του σταματά.

Όμως τότε θυμόμαστε την Ιθάκη μας και θέλουμε να γυρίσουμε πίσω, γιατί στην ουσία τίποτα δεν μπορεί να βγάλει το νησί μας από τον θρόνο της ψυχής μας.

Έτσι ο κύκλος συνεχίζει σε κάποια εφαπτομένη του, διατηρώντας ο καθένας μας την αρχική στρομφορμή της δικής του μοναχικής του πορείας.